Δεν με πειράζει πια. Το καταλαβαίνω κιόλας. Αυτό που με ενοχλεί είναι κάτι άλλο: ότι όποιος θέλει να μάθει τι είναι πραγματικά αυτή η ράτσα, δεν έχει πού να ψάξει στα ελληνικά.
Έψαξα. Θα βρεις ένα blog από pet shop, μια σελίδα προϊόντος, και τη Βικιπαίδεια. Για ένα ζώο που προκαλεί τόση συζήτηση, αυτό είναι εξωφρενικά λίγο.
Οπότε ας το κάνουμε σωστά. Όχι με τη γνώμη μου — με το πρότυπο.
Υπάρχει πρότυπο. Απλώς δεν το διαβάζει κανείς
Η ADBA — American Dog Breeders Association — ιδρύθηκε τον Σεπτέμβριο του 1909 από δύο εκτροφείς, τον Guy McCord και τον Con Feeley. Είναι ο παλαιότερος οργανισμός που ασχολείται αποκλειστικά με αυτή τη ράτσα, σε μια εποχή που τα υπόλοιπα μητρώα την απέφευγαν λόγω του παρελθόντος της.
Το 1976 η ADBA έγραψε το δικό της πρότυπο. Δεν υιοθέτησε κάποιο έτοιμο. Και το πρότυπο αυτό λέει πράγματα πολύ διαφορετικά από την εικόνα που έχει ο κόσμος στο μυαλό του.
Λέει ότι ο σκύλος πρέπει να μοιάζει με αθλητή σε όλες τις κατευθύνσεις — ταχύτητα, δύναμη, ευλυγισία, αντοχή, και ισορροπία ανάμεσα σε όλα αυτά. Και μετά προσθέτει τη φράση που θα έπρεπε να είναι σε κάθε ελληνικό κείμενο για τη ράτσα:
Πρέπει να δείχνει αθλητικός, όχι ογκώδης. Η μυϊκή του δομή να είναι λεία αλλά ευδιάκριτη.
Το ιδανικό βάρος σε φόρμα, σύμφωνα με το πρότυπο, είναι 30 έως 75 λίβρες — περίπου 13,5 έως 34 κιλά. Και το κριτήριο δεν είναι καν το βάρος αυτό καθαυτό: η ADBA βραβεύει τον πιο ψηλό σκύλο για δεδομένο βάρος. Δηλαδή την αναλογία, όχι τον όγκο.
Μετάφραση: το πρότυπο επιβραβεύει τον λειτουργικό σκύλο. Όχι τον εντυπωσιακό.
Η λεπτομέρεια που αλλάζει όλη τη συζήτηση
Στο ίδιο πρότυπο υπάρχει λίστα με λόγους αποκλεισμού. Όχι «ελάττωμα» — αποκλεισμός. Ο σκύλος δεν αξιολογείται καν.
Πρώτος στη λίστα: επιθετικότητα προς άνθρωπο.
Ας το αφήσουμε λίγο να κατακάτσει. Ο οργανισμός που κρατάει τα γενεαλογικά αυτής της ράτσας από το 1909 θεωρεί ότι ένας σκύλος που δείχνει επιθετικότητα σε άνθρωπο δεν έχει θέση στο ρινγκ. Κι από την άλλη πλευρά, στα σοβαρά ελαττώματα, βρίσκεται το δειλό ή φοβισμένο ζώο. Το πρότυπο ζητάει σκύλο σίγουρο, σε εγρήγορση, και τρυφερό με τους δικούς του ανθρώπους.
Άρα η φράση «αυτή η ράτσα είναι φτιαγμένη να επιτίθεται σε ανθρώπους» δεν είναι απλώς άδικη. Είναι το ακριβώς αντίθετο από αυτό που λέει το επίσημο πρότυπο. Και το λέει εδώ και πενήντα χρόνια, δημόσια, σε κείμενο που μπορεί να διαβάσει ο καθένας.
Η ADBA, παρεμπιπτόντως, διοργανώνει και αθλητικές διοργανώσεις: weight pulling, τρέξιμο, αναρρίχηση σε τοίχο, lure coursing. Εκεί πάνε αυτοί οι σκύλοι την ενέργειά τους όταν κάποιος ασχοληθεί μαζί τους σωστά.
Άρα τι είναι αυτά που βλέπουμε στον δρόμο;
Εδώ γίνεται ενδιαφέρον. Αν πάρεις το πρότυπο και κοιτάξεις τα περισσότερα σκυλιά που στην Ελλάδα ονομάζονται «πίτμπουλ», τα πιο πολλά δεν το πληρούν.
Τα ογκώδη, βαριά, με το τεράστιο κεφάλι και τα 45-50 κιλά που βλέπεις σε φωτογραφίες; Αυτά, με βάση τα παραπάνω, δεν είναι American Pit Bull Terrier του προτύπου. Είναι άλλα ζώα — συνήθως American Bully ή διασταυρώσεις — που πωλούνται με το ίδιο όνομα επειδή το όνομα πουλάει.
Κι έτσι φτάνουμε στο παράλογο: μια ράτσα κρίνεται στην Ελλάδα κυρίως από σκυλιά που δεν είναι καν αυτή η ράτσα.
Το ίδιο ισχύει και ανάποδα. Όταν κάποιος με ρωτάει «τι σκύλος είναι;» και του λέω, βλέπω την έκπληξη: περίμενε κάτι διπλάσιο. Η Yzma είναι μεσαίου μεγέθους. Μέσα στο σπίτι είναι από τα πιο ήσυχα πλάσματα που έχω ζήσει μαζί — κοιμάται, και κοιμάται πολύ. Το ενεργητικό κομμάτι βγαίνει έξω, και βγαίνει όλο μαζί.
Α, και ο μύθος που επιμένει: δεν «κλειδώνει» το σαγόνι. Δεν υπάρχει τέτοιος μηχανισμός σε καμία ράτσα σκύλου. Είναι κάτι που ειπώθηκε κάποτε, ακούστηκε τρομακτικό, και επαναλαμβάνεται εδώ και δεκαετίες χωρίς να το ελέγξει κανείς.
Τι δεν θα σου πει όποιος σου πουλάει κουτάβι
Εδώ θα είμαι ειλικρινής, γιατί το αντίθετο κάνει κακό και στη ράτσα.
Είναι δυνατό ζώο. Δεν είναι ράτσα για κάποιον που θέλει σκύλο «για να έχει». Θέλει άνθρωπο που θα είναι συνεπής κάθε μέρα, όχι όταν έχει όρεξη. Θέλει εκγύμναση, θέλει κοινωνικοποίηση από νωρίς, και θέλει κάποιον που καταλαβαίνει ότι ένας δυνατός σκύλος με βαριεστημένο ιδιοκτήτη είναι πρόβλημα — ανεξαρτήτως ράτσας.
Επίσης: το πρότυπο μιλάει για επιθετικότητα προς άνθρωπο. Δεν λέει ότι κάθε τέτοιος σκύλος θα αγαπήσει κάθε άλλο σκύλο. Αυτά είναι δύο διαφορετικά πράγματα, και το να τα μπερδεύεις είναι ο ευκολότερος τρόπος να βρεθείς σε δύσκολη θέση.
Το «είναι όλα στο πώς τα μεγαλώνεις» είναι υπεραπλούστευση. Η ανατροφή μετράει τεράστια, αλλά ο κάθε σκύλος έρχεται και με το δικό του ταμπεραμέντο. Όποιος σου λέει ότι η ράτσα δεν παίζει κανένα ρόλο, σου λέει ό,τι θέλεις να ακούσεις.
Η σωστή απάντηση είναι πιο βαρετή: είναι υπέροχος σκύλος για τον σωστό άνθρωπο, και λάθος επιλογή για τον λάθος. Όπως κάθε δυνατή ράτσα.
Και τώρα το κομμάτι που αφορά κάθε ιδιοκτήτη σκύλου
Αυτό δεν το ξέρουν πολλοί, και δεν αφορά μόνο τα πίτμπουλ. Αφορά όλους.
Με τον ν. 4830/2021, αν έχεις σκύλο στην Ελλάδα:
- Πρέπει να είναι ηλεκτρονικά ταυτοποιημένος (microchip) και καταχωρημένος στο Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς.
- Αν δεν τον στειρώσεις, είσαι υποχρεωμένος να στείλεις δείγμα γενετικού υλικού (DNA) στο Εργαστήριο Φύλαξης.
- Το παράβολο είναι 150 ευρώ εφάπαξ ανά ζώο, για φύλαξη τουλάχιστον 12 χρόνια, συν έως 10 ευρώ έξοδα αποστολής στον κτηνίατρο.
- Αν δεν κάνεις ούτε το ένα ούτε το άλλο, το πρόστιμο είναι 1.000 ευρώ, με τρίμηνη προθεσμία για να συμμορφωθείς.
- Τα πρόστιμα επιβάλλονται από 1/7/2025. Δεν είναι μελλοντικό σενάριο.
Ο λόγος πίσω από το DNA είναι η ταυτοποίηση σε περιπτώσεις εγκατάλειψης και δηλητηριάσεων. Είναι καλός λόγος. Απλώς πολύς κόσμος δεν ξέρει ότι ισχύει ήδη.
Γιατί γράφω γι' αυτό
Επειδή η συζήτηση για τα πίτμπουλ στην Ελλάδα γίνεται σχεδόν αποκλειστικά μετά από ένα περιστατικό. Τότε μιλάνε όλοι, με τη μέγιστη ένταση και την ελάχιστη πληροφορία, και μετά σβήνει μέχρι το επόμενο.
Ανάμεσα στα περιστατικά δεν γράφει κανείς τίποτα. Δεν υπάρχει το βαρετό, χρήσιμο κείμενο που να λέει τι είναι η ράτσα, τι λέει το πρότυπο, τι λέει ο νόμος, πού βρίσκεις σοβαρή γενεαλογία.
Γι' αυτό φτιάχνω κάτι στο apbt.gr — μια δομημένη βάση γενεαλογίας, γιατί από εκεί ξεκινάει η σοβαρή πληροφορία για κάθε ράτσα. Χωρίς καταγωγή, το «είναι καθαρόαιμο» είναι απλώς μια κουβέντα στο τηλέφωνο. Δεν είναι έτοιμο. Αλλά είναι το πράγμα που θα ήθελα να υπήρχε όταν έψαχνα εγώ.
Τι δεν μπορώ να αποδείξω
Για να είμαστε εντάξει: το πρότυπο της ADBA είναι ένα πρότυπο, ενός μητρώου. Υπάρχουν κι άλλα, με διαφορετικές λεπτομέρειες. Δεν σου λέω ότι είναι ο απόλυτος ορισμός της ράτσας.
Σου λέω ότι είναι το παλαιότερο και πιο συγκεκριμένο κείμενο που υπάρχει γι' αυτή τη ράτσα, ότι είναι δημόσιο, και ότι στην Ελλάδα δεν το έχει διαβάσει σχεδόν κανείς — ούτε αυτοί που επιτίθενται στη ράτσα, ούτε αρκετοί από αυτούς που την υπερασπίζονται.
Επίσης δεν είμαι κτηνίατρος, ούτε εκπαιδευτής. Είμαι κάποιος που έχει έναν τέτοιο σκύλο και μπήκε στον κόπο να διαβάσει τις πηγές.
Η Yzma
Αυτή είναι στη φωτογραφία πάνω-πάνω. Πήρε το όνομά της από τον χαρακτήρα κινουμένων σχεδίων, και της ταιριάζει περισσότερο απ' όσο θα ήθελα να παραδεχτώ.
Κοιμάται στον καναπέ σε στάσεις που δεν εξηγούνται ανατομικά. Ξέρει ακριβώς πότε πιάνω τα κλειδιά. Και δεν έχει ιδέα ότι ο κόσμος αλλάζει πεζοδρόμιο για εκείνη — που, αν το σκεφτείς, είναι το πιο ευγενικό κομμάτι της όλης ιστορίας.
Αν έχεις κι εσύ έναν, ή σκέφτεσαι να πάρεις, ή απλώς διάβασες μέχρι εδώ επειδή σε ενδιέφερε, γράψε μου. Είναι από τα θέματα που δεν με κουράζουν ποτέ.
Πηγές: ADBA — Heritage American Pit Bull Terrier Conformation Standard, ν. 4830/2021 για τα ζώα συντροφιάς.
