Μια βιτρίνα σπάει. Στην οθόνη κρατάει τρία δευτερόλεπτα. Μετά έρχεται το επόμενο βίντεο.
Για τον άνθρωπο που θα σηκώσει το ρολό το επόμενο πρωί, εκεί αρχίζει η ιστορία. Τηλέφωνα, ζημιές, χαμένες μέρες δουλειάς. Και μια ερώτηση που δύσκολα απαντιέται: εγώ πού έφταιξα;
Με αφορμή όσα συμβαίνουν στη Γαλλία, αυτό σκέφτομαι περισσότερο. Στις κινητοποιήσεις της 17ης Οκτωβρίου 2026, τα ρεπορτάζ κατέγραψαν μεγάλες ειρηνικές πορείες, αλλά και ξεχωριστές ομάδες που προχώρησαν σε λεηλασίες και καταστροφές. Η διάκριση έχει σημασία. Δεν χωράνε όλοι οι άνθρωποι ενός δρόμου στην ίδια περιγραφή. Ρεπορτάζ της Le Monde, 18 Οκτωβρίου 2026.
Η σκέψη μου όμως αφορά κάτι μεγαλύτερο από μία χώρα. Αφορά το πόσο εύκολα, μέσα στην ίδια κοινωνία, μπορούμε να αρχίσουμε να βλέπουμε ο ένας τον άλλον σαν εμπόδιο.
Το δικαίωμα να ακουστείς
Είμαι υπέρ της ειρηνικής διαδήλωσης. Θέλω ο άνθρωπος που αισθάνεται ότι δεν ακούγεται να μπορεί να βγει στον δρόμο, να σταθεί δίπλα σε άλλους και να ζητήσει κάτι καλύτερο.
Και καταλαβαίνω ότι μια διαμαρτυρία μπορεί να ενοχλεί. Μπορεί να αλλάζει τη διαδρομή μου, να καθυστερεί τη μέρα μου, να με αναγκάζει να προσέξω κάτι που θα προσπερνούσα. Η ενόχληση είναι μέρος του να μοιράζεσαι μια πόλη με ανθρώπους που έχουν κι αυτοί φωνή.
Αυτό που δυσκολεύομαι να δεχτώ είναι η στιγμή που ο θυμός φτάνει στην περιουσία κάποιου που βρίσκεται εκεί, απλώς επειδή βρέθηκε εκεί.
Το αυτοκίνητο με το οποίο πηγαίνει στη δουλειά. Το μαγαζί που ανοίγει κάθε πρωί. Την είσοδο της πολυκατοικίας του.
Κάπου εκεί χάνω τη σύνδεση ανάμεσα στο αίτημα και σε αυτόν που καλείται να πληρώσει.
Η βιτρίνα έχει άνθρωπο από πίσω
Στο βίντεο βλέπουμε μια τζαμαρία. Στην πραγματικότητα, από πίσω μπορεί να βρίσκεται ένα δάνειο, ένας υπάλληλος, μια οικογένεια που περιμένει να κλείσει ο μήνας.
Δεν ξέρουμε τι πιστεύει αυτός ο άνθρωπος. Μπορεί να συμφωνεί με τη διαμαρτυρία. Μπορεί να διαφωνεί. Μπορεί να μην έχει προλάβει καν να ασχοληθεί, επειδή όλη του η μέρα είναι να κρατήσει κάτι όρθιο.
Η ζημιά, πάντως, δεν τον ρώτησε.
Και η λεηλασία με δυσκολεύει ακόμα περισσότερο. Κάποιος φεύγει κρατώντας πράγματα που ανήκαν σε κάποιον άλλον. Προσπαθώ να καταλάβω τι βελτιώθηκε, ποια αδικία διορθώθηκε, ποιος άνθρωπος θα ζήσει καλύτερα την επόμενη μέρα. Δεν βρίσκω απάντηση.
Το να προσπαθώ να καταλάβω από πού ξεκίνησε ο θυμός δεν με υποχρεώνει να δικαιολογήσω κάθε πράξη που έγινε στο όνομά του. Μπορώ να καταδικάζω μια καταστροφή και να ακούω το αρχικό παράπονο.
Πόσο γρήγορα γινόμαστε απέναντι
Εδώ είναι αυτό που με στενοχωρεί περισσότερο.
Ο άνθρωπος που είδε το μαγαζί του κατεστραμμένο μπορεί αύριο να ακούει τη λέξη «διαδήλωση» και να κλείνει μέσα του κάθε συζήτηση. Ο άνθρωπος που κατέβηκε ειρηνικά μπορεί να νιώθει ότι κανείς δεν ενδιαφέρεται πια για αυτό που ζητούσε.
Και οι δύο μπορεί να έχουν λόγο να είναι θυμωμένοι. Ο θυμός τους, όμως, αρχίζει να δείχνει ο ένας τον άλλον.
Έτσι το νιώθω: σαν έναν μικρό εμφύλιο μέσα στην καθημερινότητά μας. Άνθρωποι που μοιράζονται τον ίδιο δρόμο αρχίζουν να δυσκολεύονται να μοιραστούν οτιδήποτε άλλο.
Αυτό φοβάμαι και για την Ευρώπη. Την ευκολία με την οποία χάνουμε την περιέργεια να ακούσουμε τον διπλανό και κρατάμε μόνο την ανάγκη να του απαντήσουμε.
Πώς φτάνουμε να τσακωνόμαστε μεταξύ μας;
Αναρωτιέμαι καμιά φορά πόσο αυθόρμητη είναι αυτή η διάσπαση. Πόσο τη δημιουργούν οι συνθήκες και πόσο μπορεί να ενισχύεται από τον τρόπο που λειτουργούν η πολιτική συζήτηση, η ενημέρωση και τα κοινωνικά δίκτυα.
Αν με τη λέξη «σύστημα» εννοούμε όλα αυτά μαζί, το ερώτημα για μένα υπάρχει. Απάντηση που να αποδεικνύει ότι κάποιος οργάνωσε τα συγκεκριμένα επεισόδια δεν έχω. Το ότι μια εξέλιξη μπορεί να εξυπηρετεί κάποιον δεν αποδεικνύει ότι την προκάλεσε.
Μπορώ όμως να παρατηρήσω τι συμβαίνει στη συζήτηση: ξεκινάμε από ένα πρόβλημα και καταλήγουμε να εξετάζουμε ο ένας την ταυτότητα, τις προθέσεις και την ηθική του άλλου.
Όσο συμβαίνει αυτό, το αρχικό πρόβλημα περιμένει. Και εμείς έχουμε ήδη βρει κάποιον πιο κοντινό για να θυμώσουμε μαζί του.
Και εγώ βλέπω ένα κομμάτι
Χρειάζεται να το θυμίζω και στον εαυτό μου: βλέπω αποσπάσματα.
Ένα βίντεο καταστροφής τεκμηριώνει αυτό που δείχνει, εφόσον έχει ελεγχθεί. Δεν μου δίνει από μόνο του τις προθέσεις όλων όσοι βρίσκονταν εκεί. Μια ειρηνική εικόνα, αντίστοιχα, αφήνει έξω όσα μπορεί να έγιναν στον επόμενο δρόμο.
Το δύσκολο είναι να αντέξω ότι η εικόνα μου είναι ελλιπής. Να καταδικάσω μια συγκεκριμένη πράξη χωρίς να αποφασίσω ότι κατάλαβα μια ολόκληρη κοινωνία.
Δεν χρειάζεται να έχω έτοιμη πλευρά για κάθε άνθρωπο που εμφανίζεται στην οθόνη. Χρειάζεται να κρατήσω το ίδιο μέτρο όταν βλέπω κάποιον να αδικείται.
Πριν εμπιστευτώ την επόμενη εικόνα
Και πλέον υπάρχει ακόμα ένας λόγος να καθυστερώ την κρίση μου.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να παράγει πειστικά κείμενα, εικόνες, φωνές και βίντεο, γρήγορα και σε μεγάλη κλίμακα. Αυτή τη δυνατότητα παραγωγής παραπλανητικού περιεχομένου επισημαίνει και ο ΟΟΣΑ. Η χρήση της, από μόνη της, δεν κάνει μια πληροφορία ψεύτικη. Κάνει όμως την αληθοφάνεια ανεπαρκή ως απόδειξη.
Μια αληθινή φωτογραφία μπορεί επίσης να κυκλοφορεί με λάθος ημερομηνία ή λεζάντα. Γι’ αυτό και οι φωτογραφίες αρχείου αυτού του κειμένου αναφέρουν πότε και πού τραβήχτηκαν.
Πλέον δεν μπορώ να εμπιστεύομαι αβίαστα μια πληροφορία επειδή εμφανίστηκε μπροστά μου. Θέλω πηγή, ημερομηνία και διασταύρωση. Ιδίως όταν συμφωνεί τόσο πολύ μαζί μου, που βιάζομαι να την πιστέψω.
Η επόμενη εικόνα μπορεί να μου δώσει έναν λόγο να θυμώσω με έναν άγνωστο. Πριν το κάνω, θέλω να ξέρω αν αυτό που βλέπω συνέβη.
Ο θυμός μου έχει συνέπειες στον πραγματικό κόσμο. Θέλω τουλάχιστον να ξεκινάει από κάτι αληθινό.